მიჯაჭვულობის ოთხი ნიმუში

საკვები არ იყო პასუხი

1958 წლამდე თანხმობა მარტივი იყო: ბავშვი დედას იმიტომ ეჭიდება, რომ ის კვებავს — სიყვარული „მეორეული გაძლიერებაა“. ჯონ ბოულბიმ ეს უარყო. მისი პასუხი ეთოლოგიიდან მოდიოდა: ახლობლობა თავად არის ბიოლოგიური მოთხოვნილება, ევოლუციურად ისეთივე ძველი, როგორც შიმშილი — რადგან პატარა, რომელიც ზრდასრულს ახლოს იკავებს, გადარჩება.

იმავე წელს ჰარლოუს ცდებმა რეზუს-მაიმუნებზე ეს თვალსაჩინო გახადა: ბოკვერი დღის 17–18 საათს რბილ, ქსოვილის „დედასთან“ ატარებდა, რომელიც არაფერს აძლევდა, და მავთულის დედასთან მხოლოდ საჭმელად მიდიოდა. შემდეგ ისევ რბილს უბრუნდებოდა.

„მიჯაჭვულობის ქცევა არის ნებისმიერი ქცევა, რომელიც ინარჩუნებს ან აღწევს სიახლოვეს სასურველ, ჩვეულებრივ უფრო ძლიერ ფიგურასთან.“

უსაფრთხო ბაზა

მერი ეინსვორთმა, რომელმაც უგანდასა და ბალტიმორში ათეულობით წყვილი დააკვირდა სახლის პირობებში, ამ კავშირს ზუსტი ფუნქცია მიანიჭა. მზრუნველი ბავშვისთვის ორ რამედ მუშაობს: უსაფრთხო ბაზად, საიდანაც სამყაროს გამოკვლევა იწყება, და თავშესაფრად, სადაც შიშის დროს ბრუნდება.

ამიტომ მიჯაჭვულობა არ იზომება იმით, რამდენად ეჭიდება ბავშვი დედას. ის იზომება იმით, რამდენად თამამად შორდება მას — და როგორ ბრუნდება უკან.

უცნაური სიტუაცია

1969 წელს ეინსვორთმა ეს დაკვირვება ოცწუთიან ლაბორატორიულ პროცედურად აქცია 12–18 თვის ბავშვებისთვის. რვა ეპიზოდი, თითო დაახლოებით სამი წუთი, სტრესი თანდათან იზრდება — სათამაშოებით სავსე უცნობი ოთახი, უცნობი ადამიანი, ორი განშორება.

კლასიფიკაციას განშორება კი არა, შეხვედრა განსაზღვრავს. მე-5 და მე-8 ეპიზოდი — ის წამები, როცა კარი ისევ იღება — ყველაზე მეტს ამბობს იმაზე, რა ისწავლა ბავშვმა სიახლოვის შესახებ.

ოთხი ნიმუში

ქცევის კოდირება ასოებით ხდება. სამი კატეგორია ეინსვორთმა 1978 წელს აღწერა; მეოთხე — მეინმა და სოლომონმა რვა წლის შემდეგ დაამატა, იმ ჩანაწერების გადახედვისას, რომლებიც არცერთ უჯრაში არ ჯდებოდა.

პროცენტები — ვან ეიზენდორნისა და კრონენბერგის მეტაანალიზი: 32 კვლევა, 8 ქვეყანა, 1,990 შემთხვევა. D-ს წილი დაბალრისკიან შერჩევებში ცალკე იზომება, რადგან ის სხვა სამი ჯგუფიდან ხელახალი კოდირებით გამოიყო.

იგივე ორი ღერძი, ოღონდ ზრდასრულებში

1987 წელს ჰაზანმა და შეივერმა იგივე ლოგიკა რომანტიკულ ურთიერთობებზე გაავრცელეს. დღეს ზრდასრულთა მიჯაჭვულობას კატეგორიებად კი არა, ორ უწყვეტ ღერძად ზომავენ: რამდენად გეშინია მიტოვების და რამდენად გერიდება სიახლოვე. ოთხი ნაცნობი სახელი უბრალოდ ამ სიბრტყის ოთხი კუთხეა.

ღერძები აღებულია ECR-ის კითხვარიდან (ბრენანი, კლარკი და შეივერი, 1998), კუთხეების სახელები — ბართოლომიუსა და ჰოროვიცის ოთხკატეგორიანი მოდელიდან.

შიდა სამუშაო მოდელი

ბოულბი ამ ნასწავლს შიდა სამუშაო მოდელს უწოდებდა: ორი დაუწერელი წინადადება — „მე ამის ღირსი ვარ“ და „სხვები მიპასუხებენ“ — რომლებიც ურთიერთობებში ჩუმად მუშაობს. ის არ არის მოგონება. ის არის მოლოდინი, რომელიც გვკარნახობს, ნუგეში ვთხოვოთ თუ ჩუმად გავუძლოთ.

და, რაც მთავარია, ის სამუშაოა — გადასამუშავებელი. ზრდასრულთა მიჯაჭვულობის ინტერვიუში (მეინი, 1985) კლასიფიკაციას განსაზღვრავს არა ის, რა გადახდა ადამიანს, არამედ ის, რამდენად თანმიმდევრულად შეუძლია ამის მოყოლა. ვისაც რთული ბავშვობა ჰქონდა და მაინც ბმული, გააზრებული ამბავი აქვს, უსაფრთხოდ იკოდება — ამას მოპოვებულ უსაფრთხოებას ეძახიან.

ნიმუში არ არის განაჩენი. ის არის ჩვევა, რომელიც სხვა ურთიერთობაში ხელახლა ისწავლება.